Η απόφαση 1756/2025 του Μονομελούς Εφετείου Θεσσαλονίκης
Η συνεπιμέλεια μετά τον ν. 4800/2021 και τα όρια κάμψης της υπό το πρίσμα του βέλτιστου συμφέροντος του τέκνου
Περίληψη
Η παρούσα μελέτη αναλύει την υπ’ αριθμ. 1756/2025 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Θεσσαλονίκης, η οποία πραγματεύεται την εφαρμογή του θεσμού της από κοινού άσκησης της γονικής μέριμνας μετά τον ν. 4800/2021. Ειδικότερη έμφαση δίδεται στην ερμηνεία των άρθρων 1510 επ. ΑΚ, στη διάκριση μεταξύ του κανόνα της συνεπιμέλειας και των εξαιρετικών περιπτώσεων παρέκκλισης, καθώς και στη στάθμιση εξειδικευμένων αποδεικτικών μέσων υπό το πρίσμα του βέλτιστου συμφέροντος του τέκνου.
1. Εισαγωγικές παρατηρήσεις
Η εισαγωγή του ν. 4800/2021 σηματοδότησε μία ουσιώδη μετατόπιση του ελληνικού οικογενειακού δικαίου, καθιερώνοντας τη συνέχιση της από κοινού άσκησης της γονικής μέριμνας μετά τη λύση ή διακοπή της έγγαμης συμβίωσης ως γενικό κανόνα. Η νομολογιακή επεξεργασία της νέας ρύθμισης ανέδειξε ήδη από τα πρώτα έτη εφαρμογής της το ερώτημα κατά πόσον ο κανόνας αυτός λειτουργεί ως αμάχητο τεκμήριο ή εάν επιδέχεται ουσιαστικές εξαιρέσεις.
Η υπ’ αριθμ. 1756/2025 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Θεσσαλονίκης εντάσσεται στον πυρήνα αυτής της προβληματικής, προσφέροντας μία εκτενή και συστηματική αιτιολόγηση των περιπτώσεων στις οποίες η συνεπιμέλεια δύναται να καμφθεί.
2. Το εφαρμοστέο νομοθετικό πλαίσιο
Το Δικαστήριο προβαίνει σε λεπτομερή ανάλυση των άρθρων 1510, 1511, 1513 και 1514 ΑΚ, όπως ισχύουν μετά την αναμόρφωσή τους με τον ν. 4800/2021. Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στο γεγονός ότι ο νομοθέτης ταυτίζει ρητά το συμφέρον του τέκνου με την ενεργό και ισότιμη συμμετοχή και των δύο γονέων στη ζωή του.
Ωστόσο, όπως ορθά επισημαίνεται, η κανονιστική υπεροχή του βέλτιστου συμφέροντος του τέκνου (άρθρο 1511 ΑΚ) παραμένει αδιατάρακτη. Η συνεπιμέλεια δεν συνιστά αυτοτελή αξία, αλλά λειτουργικό μέσο προς την εξυπηρέτηση του συμφέροντος του ανηλίκου, το οποίο εξακολουθεί να αποτελεί αόριστη νομική έννοια, εξειδικευόμενη κατά περίπτωση.
3. Η έννοια της παρέκκλισης από τον κανόνα της συνεπιμέλειας
Κεντρικό στοιχείο της απόφασης αποτελεί η ερμηνεία του άρθρου 1514 παρ. 2 ΑΚ. Το Δικαστήριο υιοθετεί τη θέση ότι η απλή διαφωνία των γονέων δεν αρκεί για την ανάθεση της επιμέλειας σε έναν εξ αυτών, ευθυγραμμιζόμενο με τη σύγχρονη νομολογία του Αρείου Πάγου (βλ. ενδεικτικά ΑΠ 78/2023).
Η απόφαση απορρίπτει ρητά μία τυπική ή αυτοματοποιημένη εφαρμογή της συνεπιμέλειας, τονίζοντας ότι μία κατ’ επίφαση κοινή άσκηση, η οποία δεν εξασφαλίζει σταθερότητα και ασφάλεια για το τέκνο, αντιβαίνει στον σκοπό του νόμου.
4. Η αποδεικτική διαδικασία και η στάθμιση των πραγματογνωμοσυνών
Ιδιαίτερη επιστημονική αξία της απόφασης συνίσταται στον τρόπο με τον οποίο το Δικαστήριο προσεγγίζει την αποδεικτική διαδικασία. Οι ψυχιατρικές και ψυχολογικές πραγματογνωμοσύνες, καθώς και οι εκθέσεις κοινωνικής έρευνας, δεν αξιολογούνται αποσπασματικά, αλλά εντάσσονται σε ένα ενιαίο αποδεικτικό πλέγμα.
Το Δικαστήριο αποδίδει καθοριστική σημασία:
-
στη χρονιότητα και υποτροπιάζουσα φύση της ψυχικής νόσου της μητέρας,
-
στη διαπιστωμένη έλλειψη σταθερής συμμόρφωσης στη φαρμακευτική αγωγή,
-
και στις επιπτώσεις της κατάστασης αυτής στην ψυχοσυναισθηματική ανάπτυξη των ανηλίκων.
Με τον τρόπο αυτό αποφεύγεται τόσο η στιγματοποίηση της ψυχικής ασθένειας όσο και η υποβάθμιση των πραγματικών κινδύνων για το τέκνο.
5. Το βέλτιστο συμφέρον του τέκνου ως υπέρτερη κανονιστική αρχή
Η απόφαση επαναβεβαιώνει τη νομολογιακά παγιωμένη θέση ότι το βέλτιστο συμφέρον του τέκνου υπερέχει κάθε άλλου έννομου συμφέροντος, συμπεριλαμβανομένου εκείνου των γονέων. Η υπαιτιότητα για τη λύση του γάμου, το φύλο του γονέα ή η μικρή ηλικία του τέκνου δεν λειτουργούν ως αυτοτελή κριτήρια ανάθεσης της επιμέλειας.
Αντιθέτως, το Δικαστήριο προβαίνει σε εξατομικευμένη στάθμιση, λαμβάνοντας υπόψη τη σταθερότητα του περιβάλλοντος, τους αναπτυχθέντες δεσμούς και την ανάγκη ελαχιστοποίησης της διατάραξης της μέχρι τότε ζωής των ανηλίκων.
6. Νομολογιακή αποτίμηση
Η υπ’ αριθμ. 1756/2025 απόφαση ενισχύει τη διαμορφούμενη νομολογιακή τάση σύμφωνα με την οποία ο ν. 4800/2021 δεν εισάγει ένα άκαμπτο μοντέλο συνεπιμέλειας, αλλά ένα κανονιστικό πλαίσιο με σαφή μεν προσανατολισμό, πλην όμως ανοικτό σε ουσιαστικό δικαστικό έλεγχο.
Η απόφαση επιβεβαιώνει ότι η συνεπιμέλεια δεν αποτελεί αυτοσκοπό, αλλά εργαλείο, το οποίο υποχωρεί όταν αποδεικνύεται ότι δεν εξυπηρετεί το συμφέρον του τέκνου.
7. Συμπεράσματα
Η απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Θεσσαλονίκης συνιστά σημαντική συμβολή στη νομολογιακή ερμηνεία του ν. 4800/2021. Αναδεικνύει τον κρίσιμο ρόλο της αποδεικτικής διαδικασίας και επιβεβαιώνει ότι το βέλτιστο συμφέρον του τέκνου παραμένει ο αδιαπραγμάτευτος άξονας γύρω από τον οποίο πρέπει να δομείται κάθε δικαστική κρίση περί γονικής μέριμνας και επιμέλειας.
No comments:
Post a Comment